De zeven aartsengelen

De aartsengelen
Van de aartsengelen zijn er drie (3) canoniek. Michaël, Gabriël en Rafaël komen voor in de geaccepteerde bijbelboeken. De anderen zijn niet canoniek. Uriël komt voor in het vierde apocriefe boek van Esdras (4, 1). Andere aartsengelen (Barachiël, Jehudiël en Sealtiël) komen voor in laat-joodse mystieke geschriften en de apokalyps van Henoch en Esdras. En hoewel in Tobias 12, 15 sprake is van zeven (7) aartsengelen, zien we in een serie gravures naar Maarten de Vos negen (9) aartsengelen: Michaël, Rafaël, Gabriël, Uriël, Jophiël, Raziël, Zadkiël, Peliël en Malthiël.

Uit de voorraad aartsengelen koos men bijna altijd de drie canonieke aartsengelen. Hier (afb. 1) gebruikten we het schilderij van de Italiaanse schilder Francesco Botticini, waarop we de drie aartsengelen met Tobias zien. Michaël, de strijder, draagt harnas en zwaard; Rafaël heeft Tobias bij de hand en draagt een medicijndoosje; Gabriël heeft een lelietak in zijn hand (de lelie kan zowel voor Christus staan als symbool zijn voor de maagdelijkheid en reinheid van Maria).

Gabriël is God's boodschapper. Hij voorspelt aan Daniël het juiste ogenblik van de komst van Christus de Verlosser (Daniël 9). Hij bericht Zacharias de aanstaande geboorte van diens zoon Johannes de Doper (Lucas 1, 13: "Maar de engel sprak tot hem: 'Vrees niet Zacharias, want uw bede is verhoord; uw vrouw Elisabet zal u een zoon schenken, die gij Johannes moet noemen'."). Maar we kennen Gabriël vooral als de boodschapper die Maria bericht dat zij de Zoon van de Allerhoogste zal baren (Lucas 1, 26-38).

Michaël kennen we als de vorst der zielen. Vaak wordt hij bij het Laatste Oordeel afgebeeld met een weegschaal om de verdiensten en tekortkomingen van de mensen vast te stellen. Slaat de weegschaal naar de goede kant uit, dan wacht het eeuwig leven. Slaat de weegschaal echter uit naar de verkeerde kant, dan wachten verschrikkelijke duivels om de ongelukkige naar de Hel te drijven. Daarnaast is Michaël ook een krijger (drakendoder): hij overwon de duivel en diens aanhang (Apokalyps 12, 7: "Toen brak er in de hemel een oorlog uit. Michaël en zijn engelen moesten oorlogen tegen de draak. Ook de draak streed en zijn engelen.").

Rafaël is bekend als de reisgezel van Tobias.

Een serie gravures, naar ontwerp van Maarten de Vos en gegraveerd door Crispijn de Passe I, toont nog zes (6) aartsengelen die steeds, in een scene op de achtergrond, worden verbonden met passages uit de bijbel.

Uriël (afb. 2) komt ter sprake in het apocriefe tweede boek van Esdras (4, 1): "En de engel die naar mij gezonden werd, wiens naam Uriël was, gaf me een antwoord [...]". Uriël zit op een gehouwen steen, een voet op een onbewerkte steen, en houdt een bloem in zijn hand; de andere hand wijst omhoog. In de scene op de achtergrond zien we Uriël voor de geknielde Esdras staan.

De engel Raziël (afb. 3) wordt hier afgebeeld met een vlammende zwaard als attribuut. Op de achtergrond zien we Raziël Adam en Eva uit het paradijs verdrijven.

Jophiël (afb. 4) met op de achtergrond de dronkenschap van Noach.

De andere drie aartsengelen die worden afgebeeld in de serie prenten van De Vos en De Passe zijn Zadkiël (hij heeft als attribuut een zwaard en op de achtergrond zien we hoe de engel Abraham stopt voordat hij zijn zoon Isaac kan offeren), Peliël (op de achtergrond het gevecht van Jacob met de engel) en Malthiël (op de achtergrond het leger van de Farao dat wordt opgeslokt door de Rode Zee).

Auteur: Peter van Huisstede