Drakendoders

Drakendoders
In Leeuwendoders konden we lezen dat Simson en David gezien kunnen worden als strijders tegen de duivel. Eén van de dingen waar de leeuw symbool van kan zijn is namelijk de duivel. Bij de drakendoders liggen de zaken eenvoudiger. De draak en de grote slang zijn (visuele) synoniemen voor de duivel.

Op verschillende plekken in de bijbel wordt dit verband tussen duivel en slang (draak) gelegd. Dat begint natuurlijk al bij de zondeval van Adam en Eva wanneer de slang Eva overhaalt om een appel te eten van de verboden boom. Wanneer je de bijbeltekst goed leest, zul je bemerken dat de slang in de Hof van Eden een heel bijzonder dier is. De slang is een beest, een dier des velds door God geschapen. Maar de slang is veel slimmer dan de andere dieren en de slang kan praten, net als de mensen. Verder weet de slang dat Adam en Eva niet zullen sterven als zij het fruit van de Boom des Levens eten (Genesis 3,4-5): "Maar de slang zei tot de vrouw: 'U zult helemaal niet sterven! God weet dat uw ogen open zullen gaan als u eet van die boom, en dat u dan gelijk zult worden aan God, door de kennis van goed en kwaad'." De slang is een dier maar met menselijke (praten) en zelfs goddelijke (weet van het geheim) trekjes. Het buitengewone karakter van de slang wordt wel visueel uitgedrukt door de slang het hoofd of bovenlijf van een vrouw te geven. Op afbeelding 1 is dit goed te zien.

Klip en klaar is de bijbeltekst uit de Apokalyps (Apokalyps 12,7-9): "Toen brak er in de hemel een oorlog uit. Michaël en zijn engelen moesten oorlogen tegen de draak. Ook de draak streed en zijn engelen. Maar zij hielden geen stand en hun plaats werd in de hemel niet meer gevonden. En de grote draak werd neergeworpen, de oude slang, die Duivel en Satan heet [...]".

Vandaar dat we Michaël soms zien vechten tegen de duivel en soms tegen de draak. Maar de strijd van goed tegen kwaad werd niet alleen door de aartsengel Michaël gestreden. Menige heilige bestreed de draak. Heel bekend is de strijd van St. Joris oftewel St. Georgius met de draak. De stad Silene werd geterroriseerd door een vreselijke draak die in de moerassen bij de stad leefde. De inwoners van de stad probeerden het monster uit de buurt van de stad te houden door het telkens twee schapen tot prooi te geven. Toen er niet zoveel schapen meer waren, gaven de burgers het monster een schaap en een kind. Het kind werd door het lot aangewezen. Uiteindelijk viel het lot op de dochter van de koning. Die talmde wat alvorens, onder druk van de burgers, zijn dochter naar het gebied te brengen waar het monster huisde. Daar liet hij haar achter. Daar ook trof Georgius de prinses. Hij hoorde haar verhaal aan en in plaats van zich ijlings uit de voeten te maken, zocht hij net zolang tot hij het monster vond en doodde de draak.

Maar St. Georgius was niet de enige drakendoder. Ook St. Domitianus, St. Menas en St. Demetrius worden afgebeeld als drakendoders. Zelfs vrouwelijke heiligen als de H. Martha en de H. Margaretha bestreden de draak. De H. Margaretha van Antiochië werd opgeslokt door een draak, maar ontsnapte ongeschonden uit diens buik. En ook de klassieke oudheid kende haar drakendoders: Apollo (doodde de Python), Perseus, Jason, Cadmus en natuurlijk de krachtpatser Herakles (Hercules) die de draak Ladon doodde.

De dappere St. Georgius was niet alleen de beschermheilige van de ridders, ook de dappere scouts spiegelen zich aan deze archetypische ridder. De tekening hiernaast (afb. 3) is afkomstig uit een boek van de oprichter van de Scouting Beweging, Baden-Powell. Je ziet een scout in volle uitrusting in de rol van St. Georgius.

De strijd tussen held of heldin en de draak staat voor de strijd tussen goed en kwaad. De menselijke opgave sinds Eva de appel aannam van de slang in het paradijs. De overwinnaar wil nog wel eens poseren met de draak onder zijn voeten, of met het monster, getemd, aan een lijntje. Net als de leeuwendoders dat doen. Alleen Herakles (Hercules) deed met de draak wat hij ook al deed met de leeuw: hij plaatste het overwonnen monster als sterrenbeeld in het firmament.

Omdat de draak zo ondubbelzinnig verbonden is met het kwade, spelen afbeeldingen van draken ook een rol bij met het kwade verbonden thema's. Een draak met zeven koppen staat voor de zeven hoofdzonden. En de ingang van de hel wordt ook wel uitgebeeld als de geopende muil van een draak of monster (afb. 4).

Auteur: Peter van Huisstede