 |
In de film se7en van regisseur David Fincher vermoordt een serie-moordenaar zijn slachtoffers aan de hand van de zeven hoofdzonden. Een van de eerste slachtoffers is een enorm dikke man (vraatzucht!) die met zijn gezicht in een bord spaghetti ligt. De moordenaar heeft, zo blijkt later in de film, zijn slachtoffer gedwongen zich letterlijk dood te eten. Na enkele moorden beginnen de detectives een patroon te vermoeden. In een prachtige scène zien we Detective Somerset, gespeeld door Morgan Freeman, in de New York Public Library onderzoek doen naar die zeven hoofdzonden.
In de film wordt niet duidelijk welk boek of handschrift Somerset raadpleegt. Maar wij gebruiken hier handschrift MMW 10 A 11, Augustinus, La Cité de Dieu, Boek I-X (vertaling uit het Latijn door Raoul de Presles). De eerste miniaturen in dit handschrift verbeelden de tegenstelling tussen de hemelse en de aardse stad. In compartimenten van de aardse stad worden de zeven hoofdzonden tegenover deugden geplaatst: kwaad tegenover goed. Voor de stad dansen zeven duivelen die de zeven hoofdzonden verbeelden.
Afb. 5 MMW 10 D 1, Aristoteles, Ethique (vertaling uit het latijn door Nicolas Oresme) fol. 126r, Kuisheid luistert naar de Rede, Onzuiverheid luistert naar de Lust.
In het compartiment linksboven zien we trots (hoogmoed) (afb. 3) uitgebeeld aan de hand van het gedrag van verschillende dames. Tegenover het trotse en afwijzende gedrag van de twee dames linksboven in de afbeelding, worden nederigheid en vriendelijkheid geplaatst.
In het volgende compartiment wordt onkuisheid (lust) (afb. 4) uitgebeeld door een tweetal paren die flirten. De twee biddende monniken beelden kuisheid uit. Een illustratie in de Ethica van Aristoteles (hierboven, afb. 5) verbeeldt de keuze heel duidelijk. Twee mannnen, links en rechts in het midden, moeten kiezen tussen rede (de oude vrouw links) en lust (de jonge vrouw rechts). De man links (kuisheid) kiest de rede, de man rechts (onzuiverheid) heeft al voor de lust gekozen.
Afb 9 MMW 10 D 1, Aristoteles, Ethique (vertaling uit het latijn door Nicolas Oresme) fol. 37r, Temperantia (Gematigdheid) tussen Hardvochtigheid en Onmatigheid.
De overvloedige maaltijd van de rijken wordt gebruikt om vraatzucht of gulzigheid (afb. 6) uit te beelden. Twee bedienden brengen voedsel. Links snijdt een man brood voor een eenvoudige maaltijd, zo matigheid uitbeeldend. Matigheid is de gulden middenweg tussen vraatzucht of onmatigheid en het afwijzen van al het genieten (hardvochtigheid). De illustratie in de Ethica van Aristoteles beeldt deze keuze treffend uit: de matigheid zit etend tussen onmatigheid (het stel dat zich overgeeft aan eten en drank) en hardvochtigheid (alles afwijzend).
Gierigheid of hebzucht (afb 7) wordt uitgebeeld door het contrast van de manier waarop de geldwisselaar op de handelaar aan hun geld komen te plaatsen tegenover de vrijgevigheid van de goede man. Hieronymus Bosch beeldde op zijn beroemde schilderij de zeven hoofdzonden (afb. 10) de gierigheid uit met een rechter die zich laat omkopen.
Luiheid of vadsigheid (afb. 8) wordt uitgebeeld door rusten of slapen (man in bed, mannen met de hand onder het hoofd, de elleboog op de grond) tegenover werken te plaatsen.
Toorn (woede) (afb 11) wordt weergegeven door een aantal vecht- en moordpartijen. Op de achtergrond worden geduld en verdraagzaamheid uitgebeeld door luisteren en preken.
Elementen van de zeven hoofdzonden zijn nog diep verankerd in onze cultuur. Graaiende topmanagers zijn goede voorbeelden van mensen die zich laten leiden door hebzucht en dergelijk gedrag wordt door veel mensen afgekeurd. Het concept van zeven hoofdzonden wordt soms in een andere context geplaatst: de zeven hoofdzonden van websites bijvoorbeeld (volgens de auteur zijn dat: inconsistente navigatie, dode links, website voor één type browser, frames, geen contact informatie, openen van links in nieuwe browsers, werk in uitvoering). En, nog maar net op de markt, de zeven hoofdzonden van Ola: Wie anders dan OLA komt met het meest verleidelijke ijsje aller tijden: Magnum 7 Sins. Een zondig lekker ijsje in 7 overheerlijke en exclusieve smaakvarianten: Hebzucht, Vraatzucht, Jaloezie, Lust, Wraakzucht, IJdelheid en Luiheid.
In de NRC van dinsdag 12 augustus een artikeltje over Unilever (de makers van de OLA ijsjes) dat op verzoek van dominee Overduin afgelopen zondag gratis ijsjes heeft uitgedeeld bij de Kerk van de Nazarener in Amersfoort. De dominee sloot afgelopen zondag zijn serie van zeven preken over de Zeven Hoofdzonden af en het leek hem aardig om ter gelegenheid daarvan de kerkgangers te laten trakteren op een Magnum uit de seven sins serie.
