Een smeerpijp ...
In het bijbelboek Deuteronomium staat de
hop (in het Latijn upupa, in het Grieks epops) bij de
lijst van onreine dieren die door de Israëlieten niet gegeten
mogen worden. De bijbeltekst geeft verder geen reden voor dit verbod, maar
door de eeuwen heen heeft de hop de reputatie gehad een viespeuk te
zijn. In zijn grote natuurencyclopedie vermeldt de Romeinse schrijver
Plinius dat de hop er smerige eetgewoonten op nahoudt en dat hij zijn eigen
nest bevuilt en het vuil gewoon laat liggen.
In de Middeleeuwen gaf men deze beschrijving trouw door aan nieuwe lezers. Het Bestiarium waaruit de eerste afbeelding afkomstig is, doet er op gezag van onder meer Isidorus van Sevilla nog een schepje bovenop. We lezen er onder meer dat het beestje zich graag ophoudt op begraafplaatsen en mesthopen en zich voedt met het vuil en de uitwerpselen die het daar vindt. Als je in aanraking komt met zijn bloed zul je geplaagd worden door nachtmerries.
...met een gouden hart
De zorg van de jonge hop voor zijn ouders is het thema van de afbeelding
hiernaast. Hier zien we dus geen gevecht van drie tegen éé, maar drie
jonge hoppen die de veren en de ogen van hun vader of moeder reinigen.
Een ander voorbeeld van een oude hop die wordt geholpen door de kinderen
kun je zien in het bestiarium van
Aberdeen dat getoond wordt op de website van de
universiteitsbibliotheek aldaar.
De moraal van het verhaal
Als zo'n simpel dier als een vogel in staat is om zo zorgzaam en liefdevol
met zijn ouders om te gaan, hoeveel meer zou dan de mens moeten gehoorzamen
aan het vijfde gebod "Eer uw vader en uw moeder..." De mens heeft
immers veel meer verstand gekregen dan de hop.
In het bestiarium van Meermanno wordt, net als in dat van
Aberdeen, een bijbeltekst aangehaald die duidelijk maakt wat mensen
kunnen leren van het gedrag van deze vogel, althans van dit aspect ervan:
Exodus 21 vers 17 maakt het wel erg duidelijk: "Wie zijn vader of moeder
vervloekt moet ter dood gebracht worden." Dat is wel een erg rigoureuze
maatregel om gehoorzaamheid aan normen en waarden af te dwingen.
