Het huwelijk: sluitsteen van het familiegewelf, vluchtstrook van de seksualiteit
Het huwelijk is door de eeuwen heen een middel geweest dat vele verschillende doelen diende. Als instrument van sociale organisatie werd het ingezet om familiebezit bijeen te houden of uit te breiden. Met de ongehuwde, celibataire staat als ideaal heeft de kerk altijd een ongemakkelijke verhouding gehad met het huwelijk. Het is eigenlijk vooral geaccepteerd als een onontkoombaar middel om het seksuele domein te kanaliseren en ordentelijk te regelen.
We weten dat we het moderne westerse beeld - een huwelijk als logische voortzetting van verliefdheid - niet van toepassing mogen verklaren op de middeleeuwen, net zo min als we dat kunnen voor sommige niet-westerse culturen. Of er echter in de middeleeuwen voor of na de huwelijksvoltrekking, en binnen of buiten het huwelijk, sprake kon zijn van liefde, behoort tot de privésfeer en dat is bijna per definitie het meest onneembare bastion van de geschiedschrijving.
Regels voor het gedrag binnen de context van het liefdesleven en het huwelijk, bij overspel, verkrachting of onvruchtbaarheid stoelen in de Middeleeuwen in grote lijnen op wat de bijbel daarover zegt, gefilterd door eeuwen van bijbeluitleg.
Verliefdheid, huwelijk, de band tussen ouders en kinderen: grote thema's van het leven, maar ook van de literatuur.
In dit essay willen we eens nader bezien of de verluchte handschriften van de Koninklijke Bibliotheek en museum Meermanno afbeeldingen bevatten die op de een of andere manier verband houden met het brede thema 'liefde en huwelijk'. Op welke manier we het beeldmateriaal als visuele historische bron kunnen inzetten, dat is een vraag die we aan het eind van die speurtocht kunnen stellen, maar natuurlijk niet beantwoorden.
Dit essay wijkt wat af van de meeste andere teksten, omdat het een thema aansnijdt dat veel te breed is om hier te behandelen. Het gaat er dan ook niet om dat we nu zelf het thema diepgravend gaan behandelen. We willen juist laten zien hoe in het corpus handschriften materiaal gevonden kan worden om zo'n behandeling te ondersteunen.
- Lust, Onkuisheid, 'Luxuria': een van de Zeven Hoofdzonden
- (kerkelijk) huwelijk, zesde van de zeven sacramenten
- onderzoek bij verdenking van overspel, volgens de Joodse wet
- huwelijk en echtscheding volgens de Joodse wet
- verliefd, verloofd, hofmakerij
- ontmoeting van geliefden
- liefdespaar
- geslachtsgemeenschap
- aanranding, verkrachting
- hoer, prostituée
- kuisheid versus sensualiteit
- sensualiteit
- kuisheid
- minnaar met liefdesverdriet
- verklaring van liefde
- een man knielt voor zijn geliefde, aanzoek
- aanzoek afgewezen
- (burgerlijk) huwelijk, bruid en bruidegom
- bruid en bruidegom
- schaking
- de huwelijkse staat, getrouwd zijn, 'man en vrouw'
- overspel
- de strijd tussen de Rede en Lustgevoelens
liefde, huwelijk, etc. in de bijbel
- God zegent Adam en Eva: de instelling van het huwelijk
- de dochters van Lot met de kinderen die ze van hun vader kregen
- Eliëzer zoekt een vrouw voor Isaak
- de geboorte van de tweeling Jakob en Esau
- het huwelijk van Jacob en Rachel
- geboorte van Benjamin: Rachel sterft in het kraambed
- Juda's liefdesaffaire met zijn schoondochter Tamar
- the Benjaminieten roven de maagden van Silo
- Boaz neemt Ruth als vrouw
- David ziet Batseba baden
- huwelijk van David en Batseba
- de ongelukkige huwelijken van Sara
- het huwelijk van Tobias en Sara
- de huwelijksnacht van Tobias en Sara
- Job wordt uitgelachen door zijn vrouw
- de verloving van Maria en Jozef, 'Sposalizio'
- de bruiloft te Kana
- de vrouw die beschuldigd werd van overspel: 'wie zonder zonden is...'
- Jezus over overspel
liefde, huwelijk, etc. in de klassieke geschiedenis en godenwereld
- Apollo verleidt Leucothea
- bruiloft van Peleus en Thetis
- bruiloft van Pirithous en Hippodamia
- Polynices en Tydeus worden voorgesteld aan Argia en Deipyle, de dochters van Adrastus
- bruiloft van Perseus en Andromeda
- Byblis wordt verliefd op haar eigen broer Caunus
- Pasiphaë verliefd op een witte stier
- Sabijnse maagdenroof
- Daphne verandert in een laurierboom omdat ze Apollo afgewezen heeft
- Tuccia bewijst dat ze nog steeds maagd is
gebruikte 'iconclass' trefwoorden
abducting barrenness birth castration chastity courting earthly love heavenly love impotency incest kissing love love at first sight love-affair love unrequited lover lust marriage mating mystic marriage orphan parental love parents passion pregancy procreation proposal rape (abduction) rape (violation) seducing sensuality sexual intercourse sterility suitor twin violating virginity whore widow wedding
