Met miniatuur bedoelen we een geschilderde voorstelling in een handschrift of incunabel. Ook al gebruiken we het woord miniatuur ook voor een bepaald genre kleine portretten, in deze context heeft miniatuur niets te maken met de maat van de afbeeldingen. Het is namelijk afgeleid van het Latijnse woord minium waarmee een rode verfstof werd aangeduid (vergelijke ons woord 'menie').
Miniaturen hebben in de regel een kader, soms niet meer dan een simpele lijn. Daarmee krijgen ze een eigen ruimte toegewezen op de bladzijde en worden ze visueel gescheiden van de tekst. Miniaturen zijn er in verschillende soorten en maten, zoals de voorbeelden hiernaast laten zien. Dat kan variëren van de kleine miniaturen met tekens van de dierenriem en aderlatingen uit een kalender (afb. 1) tot miniaturen die vrijwel het hele oppervlak van een bladzijde - tekstspiegel en randen - in beslag nemen.
