Petrus Abelardus

Dat teelballen op symbolische wijze in verband worden gebracht met zondigheid zien we onder meer in het bestiarium, in de tekst over de bever. Veel minder symbolisch is de wijze waarop in het Nabije Oosten de betrouwbaarheid van hovelingen en hun vermogen zich te concentreren op de zaken van de geest werd bevorderd: door castratie tot eunuchs geworden, konden joodse ballingen zoals de profeet Daniël vertrouwelingen worden van Nebukadnessar

Castratie was in beide gevallen een preventieve maatregel. In het geval van Petrus Abelardus (Pierre Abélard) was het echter een brute strafmaatregel.
Abélard, geboren 1079 in de buurt van Nantes, was al jong een beroemd geleerde die vanaf 1113 als docent verbonden was aan de school van de Notre Dame, de kathedraal van Parijs. Abelardus was een charismatische persoonlijkheid en een gevierd docent waar talloze studenten op af kwamen.

Een van de kanunniken van de Notre Dame, Fulbertus, vroeg Abélard om zijn nichtje Heloïse te onderwijzen. Hoewel hij zich als geestelijke tot een celibatair leven verplicht had, was de aantrekkingskracht van Heloïse Abélard te machtig. Hun liefde was al snel niet louter spiritueel, Héloïse raakte zwanger en kreeg een zoon, die zij Astrolabus noemden. Het paar trouwde in het geheim. Na de bevalling trad Abélard toe tot de Benedictijner orde in het klooster van St. Denis. Ook deed hij Héloïse intreden en wel in het klooster van Argenteuil. In die tijd betekende dat zoveel als een echtscheiding. Haar familie nam wraak op Abélard door hem te laten castreren.

Abélard heeft diverse geschriften nagelaten. In 1136 of daaromtrent beschreef hij zijn affaire met Héloïse in de "Geschiedenis van mijn Rampspoed". Op het internet zijn zowel de Latijnse versie, Historia calamitatum als een Engelse vertaling, The Story of My Misfortunes te vinden.
Toen Héloïse, die Abélard jarenlang niet gezien had, die tekst onder ogen kreeg, schreef zij hem een brief. De briefwisseling die daarop volgde leeft voort als een getuigenis van de liefde van Abélard en Héloïse.

Er is heel veel geschreven over Abélard. De meest recente biografie is die van M.T. Clanchy: 'Abelard. A medieval life' (Londen, 1997).

Auteur: Hans Brandhorst