M. Atilius Regulus
Een afbeelding en de daarbij behorende tekst in het ene boek kunnen ons
helpen een andere afbeelding beter te begrijpen. Daarvan kunnen we in de
verzamelingen van Meermanno en de Koninklijke Bibliotheek vele voorbeelden
vinden. Hier kiezen we een gebeurtenis uit de Romeinse geschiedenis: de
standvastigheid van Marcus Atilius Regulus.
In een van de oorlogen die Rome en Carthago voerden, hadden de
Carthagers de Romeinse generaal Marcus Atilius Regulus gevangen
genomen. Daarmee dacht Carthago een middel in handen te hebben om door Rome
gevangen Carthaagse soldaten vrij te krijgen. Ze lieten Atilius naar Rome
gaan om hun voorstel gevangenen te ruilen voor te leggen aan de Romeinse
senaat. Voordat ze hem lieten gaan hadden ze hem laten zweren dat hij naar
Carthago terug zou komen als de senaat niet bereid zou zijn tot een
gevangenenruil.
De generaal zag echter zelf helemaal geen heil in zo'n
ruil. Hij adviseerde de senaat dan ook om niet op het Carthaagse voorstel
in te gaan. Dat betekende echter wel dat hij zich eigenlijk weer in
gevangenschap zou moeten begeven, maar dan nu vrijwillig. Hij zou immers
eenvoudig in Rome kunnen blijven.
"Een man een man, een woord een
woord" was echter het motto van Atilius en dat heeft-ie
geweten... Nadat ze zijn oogleden afgesneden hadden en hem eens flink tegen
de zon in hadden laten kijken, zetten de Carthagers hem rechtop in een ton
met scherpe spijkers. Die ton was precies op zijn maat gemaakt zodat
Atilius niet kon hurken of zitten, maar slechts rechtop kon
staan. Uiteindelijk, zo schrijft Augustinus, overleed hij door
vermoeidheid en slaapgebrek.
De Koninklijke Bibliotheek bezit een prachtige copie van de Negen boeken met vermeldenswaardige daden en woorden van Valerius Maximus, die in 1814 in Parijs werd verworven door tsaar Alexander I. De openingsminiatuur daarvan bevat de afbeelding van het verhaal van Atilius die hierboven te zien is. Tot voor kort wisten we niet precies wat dit detail betekende. De vergelijking met de illustratie van hetzelfde onderwerp in de copie van De Civitate Dei van Augustinus (onder), geeft ons nieuwe informatie. Zoals in het detail rechts te zien is, is in het Augustinus-handschrift de naam van het M. Atilius Regulus boven zijn hoofd te lezen.
