Koning Salomo (wijsheid, rijkdom, vrouwen)

Als een bijbelverhaal werd naverteld of afgebeeld dan werden dus vaak de details aangevuld die de bijbel niet vermeldt. De manier waarop die tekst aangevuld werd, kan ons informatie geven over wat er in de hoofden van de schrijvers en de miniaturisten omging. Het kan ons ook wat vertellen over hun publiek. Die details geven ons soms op een heel terloopse manier extra informatie.

Dat geldt bijvoorbeeld ook voor deze tekeningen, afkomstig uit een Speculum Humanae Salvationis waarvan Meermanno twee afschriften bezit. Bovenaan biedt de koningin van Seba koning Salomo een geschenk aan, vast een vat vol reukwerk. Daaronder bieden de drie koningen de pasgeboren Jezus geschenken aan. Deze drie koningen (de 'Drie Wijzen uit het Oosten') waren naar Bethlehem gekomen, omdat ze een ster gezien hadden die hardnekkig op één plaats bleef hangen. Die plaats bleek de stal te zijn waar Jezus geboren was. Zij zagen dit vreemde verschijnsel als een teken dat er een nieuwe koning geboren was.

In beide verhalen gaat het dus om koninklijke bezoekers die een andere koning eerbiedig een geschenk komen brengen. Ook komen in beide gevallen de bezoekers uit een ver, exotisch land naar Israël. Salomo en Jezus zijn volgens de bijbel bovendien allebei "uit het huis van David". Kortom: er zijn redenen genoeg om de twee verhalen met elkaar in verband te brengen.
Er zijn natuurlijk ook verschillen tussen de twee verhalen en die zijn op een subtiele manier zichtbaar gemaakt in deze tekeningen. Salomo was weliswaar koning van Israël, maar Jezus is voor christenen de zoon van God. We zien dan ook dat de koningin van Seba haar kroon heeft opgehouden terwijl ze voor Salomo staat. Jezus wordt als een 'gewone' blote baby vastgehouden door zijn moeder. De koning echter die als eerste een geschenk aanbiedt, heeft zijn kroon afgenomen en aan zijn arm gehangen. Een hoed, pet of kroon afnemen is een teken van eerbied dat op allerlei manieren terugkomt in de miniaturen in de collectie.

Deze twee tekeningen staan op twee tegenover elkaar liggende pagina's van hetzelfde boek. Dat is bepaald geen toeval, omdat de vergelijking van momenten uit het Oude en Nieuwe Testament nu net is waar een Speculum Humanae Salvationis om draait. De keuze van gebeurtenissen en onderwerpen die tegenover elkaar werden gezet, vertelt ons dus heel veel over de manier waarop men dacht. Het Oude Testament kon zodoende gelezen worden als een tekst vol met voorspellingen over het leven en sterven van Jezus. Andersom konden de gebeurtenissen die in het Nieuwe Testament beschreven worden, duidelijk maken wat er met een op het eerste gezicht raadselachtig verhaal in het Oude Testament bedoeld wordt.

Auteur: Hans Brandhorst