De kuise Susanna (Van Babylon naar Palm Springs)

Opdringerige rechter
Het verhaal van Susanna is inmiddels zo'n 2500 jaar oud. We hoeven echter maar een kleine greep te doen uit de krantenberichten van het afgelopen jaar om te zien dat sommige aspecten van het verhaal nog heel actueel zijn.
Zo werd op 27 november 2002 Arthur Block gedwongen zijn ontslag in te dienen na twintig jaar trouwe dienst als rechter(!) in Palm Springs, Californië. Wat was de reden? De rechter die de pensioengerechtigde leeftijd naderde, had zich een aantal malen bezondigd aan "ongewenste intimiteiten" jegens een advocate. Daarnaast had hij ook vervelende dingen gezegd over de borsten van een vrouwelijke beambte van de rechtbank.
De vrouwen klaagden hem aan en Block mag niet meer als rechter werken. Amerikaanse kranten meldden dat hij recht houdt op zijn volledig pensioen.

Steniging en overspel: sharia en Oude Testament
In Nigeria zijn in de afgelopen jaren meermalen mensen veroordeeld tot de dood door steniging wegens overspel. Zo voeren internationale organisaties als Amnesty International, al maanden actie om te voorkomen dat Amina Lawal gestenigd zal worden volgens de voorschriften van de sharia, de islamitische wetgeving die geldt in het noorden van Nigeria. De sharia komt op dit punt overeen met de wetten van het Oude Testament zoals die geformuleerd worden in bijvoorbeeld Deuteronomium 22.

Het gebruik van het verhaal
Het is dus niet moeilijk om in het verhaal van Susanna iets te vinden dat ook ons, 2500 jaar later, nog aan het denken zet. Daaraan herken je de kracht van het verhaal.

Elke tijd legt weer zijn eigen accenten en maakt zijn eigen vergelijkingen.
Daniël wijst het volk erop dat Susanna zonder behoorlijk proces wordt veroordeeld. Zoals eerder gezegd wordt het verhaal van Susanna vanwege dat juridische aspect in de middeleeuwen nogal eens in verband gebracht met het verhaal over het Oordeel van koning Salomo.

De straf - dood door steniging - die het volk aan Susanna wil opleggen deed ook velen in de middeleeuwen denken aan een beroemd verhaal uit het Nieuwe Testament. Daarin vragen farizeeën aan Jezus wat ze moeten doen met een vrouw die betrapt is op overspel. Ze herinneren hem aan de oude wet van Mozes. Die wet zegt immers: "overspeligen moeten gestenigd worden". Jezus antwoordt dan, na enig aandringen: "wie van u zonder zonde is, moet dan maar als eerste een steen op haar gooien". Daarop druipt iedereen af.

Het moment waarop de oude mannen de badende Susanna begluren is dikwijls afgebeeld in de schilderkunst van na de middeleeuwen. Tintoretto, Rubens, Rembrandt en vele anderen hebben het onderwerp afgebeeld. Het feit dat dit vrome onderwerp gelegenheid bood om vrouwelijk naakt af te beelden, zal daarbij vast een rol gespeeld hebben.

Auteur: Hans Brandhorst