Tobias als voorbeeld (Opvoeding)

Uit het begin van het leven van Tobias ("la vita de Tubia"), een gebed:

Oh, send me Raphael as my guide and companion,
he whom you sent to accompany
the only son of Tobias on unknown paths.
He knew how to protect him in such fashion that
he might go and return in safety;
and he gave him a wife of noble standing.
He recovered his gold and his silver;
he received as many sheep as he did oxen and camels,
and all was restored and he was greatly contented.
And so it is then with all who serve God
until they have reached a ripe old age,
they are remunerated by their good Lord.
Jane Tylus (ed. and transl.), Sacred Narratives; Lucrezia Tornabuoni de' Medici, Chicago, CUP, 2001, p. 77.

("Oh, stuur me Rafaël als gids en metgezel,
hij die u stuurde om de enige zoon van Tobias
op onbekende wegen te vergezellen.
Hij wist hoe hij hem moest beschermen zodat
hij veilig kon vertrekken en terugkeren;
en hij gaf hem een vrouw van nobele afkomst.
Hij kreeg zijn goud en zilver terug;
hij ontving evenveel schapen als ossen en kamelen,
alles kwam goed en hij was tevreden.
Zo vergaat het allen die God dienen
totdat zij een hoge leeftijd hebben bereikt,
en zij beloond worden door hun goede Heer.")

Het is opmerkelijk te zien dat 300 jaar later, in Amsterdam in 1743, drie van de verhalen die Lucrezia Tornabuoni koos, nog steeds samen in een boek voorkomen: Esther, Susanna en Tobias. Deze populaire verhalen behoren tot de groep van zogenaamde apocriefe bijbelboeken. Geleidelijk verdwenen deze boeken uit de Protestantse bijbel in Nederland. Vandaar dat er een markt was voor een uitgave van deze verhalen door Gysbert de Groot Keur.

Uit de titel van het boek kunnen we al afleiden waarom het verhaal van Tobias werd gebruikt om jongeren te onderwijzen. Ten eerste was Tobias een goed voorbeeld van een gehoorzame zoon die voor zijn vader een lange en gevaarlijke reis onderneemt. Verder wordt hoofdstuk 4 van het boek van Tobit, getiteld de afscheidsrede van Tobit, gebruikt als voorbeeld voor wijze lessen van een vader aan zijn zoon.

Welke wijze lessen geeft Tobit aan Tobias? Om te beginnen vraagt Tobit, hij denkt immers weldra te zullen sterven, Tobias voor Anna te zorgen. Dan volgt de algemene regel: "weest de Heer onze God gedachtig en wacht je ervoor zijn geboden te overtreden." Tobit behandelt een aantal regels in het bijzonder: Geef, zonder te bedenken , aalmoezen aan de armen (kleed de naakte, deel je brood met de hongerige); Houd je verre van ontucht; Houd van je volk en neem een vrouw uit het geslacht van je voorvaderen. Verder, gedraag je als een welopgevoed man: Wat jij niet wilt dat jou geschiedt, doe dat ook een ander niet. Tenslotte wijst Tobit op God's voorzienigheid, hetgeen zo goed tot uitdrukking komt in het verhaal, God beschikt (want geen mens heeft iets te beschikken).

Een aantal van de lessen moet gezien worden tegen de achtergrond van het verhaal: Tobit en zijn familie die als ballingen in Babylonië leven. Het gaat vooral om de regels omtrent naleven van God's wetten, armenhulp, zorg voor de doden, familiezin en het trouwen met iemand uit het geslacht van je voorvaderen

Auteur: Peter van Huisstede