"Ik heb besloten om een bloemlezing samen te stellen van gedenkwaardige daden en uitspraken uit de boeken van de beste auteurs. Wie dus op zoek is naar voorbeelden kan die in mijn boek bij elkaar vinden en is niet veel tijd kwijt met zoeken".
Zo ongeveer vertelt Valerius Maximus wat zijn Dictorum factorumque memorabilium libri IX voor een boek is en waarom hij het heeft geschreven. Hij deed dat tijdens het bewind van keizer Tiberius (A.D. 14-37) aan wie hij het boek ook opdroeg.
De 'voorbeelden' die Valerius Maximus selecteerde, ordende hij systematisch in hoofdstukken met bloemrijke titels als "Vrouwen die bij rechters pleitten voor zichzelf en anderen", "Over de trouw van slaven", "Over de Begeerte naar Roem" en "Over Dankbaarheid". Van die onderwerpen brengt Valerius Maximus dan allerlei toepasselijke voorbeelden bijeen uit de klassieke geschiedenis.
De systematische en anecdotische opzet maakte het erg geschikt voor gebruik bij het rhetorica-onderwijs. Wie een toespraak moest houden kon er de voorbeelden vinden waarmee hij zijn redevoering kleur kon geven.
Het moet een erg gelukkig toeval zijn geweest waardoor de tekst in de Middeleeuwen kon circuleren. Alle middeleeuwse exemplaren missen een bepaald stukje tekst aan het begin van het boek, waardoor vrijwel vaststaat dat ze allemaal teruggaan op één enkele copie. Tot aan de dertiende eeuw is het boek niet echt zeldzaam maar is de verspreiding toch bescheiden. In de veertiende en vooral in de vijftiende eeuw neemt de belangstelling voor de tekst enorm toe. Uit de vijftiende eeuw zijn er zoveel exemplaren over dat we mogen vermoeden dat Valerius Maximus een van de voornaamste bronnen is geweest waaruit de humanisten geput hebben.
Hoewel we daar niet aan kunnen afmeten hoe intensief het boek bestudeerd en gelezen werd, is het veelzeggend dat er tussen 1500 en 1730 alleen al in Nederland maar liefst 30 edities zijn verschenen. Daarbij zijn ook twee Nederlandse vertalingen, waarvan de jongste - door Abraham Bogaert in 1721 gepubliceerd - de veelzeggende titel draagt 'Gedenkwaardige voorbeelden, zoo der Romeinen als der uitheemsche volken'.
De Valerius Maximus handschriften van de Koninklijke Bibliotheek zijn op te roepen via de verwijzingen in de navigatiebalk links. Hieronder volgen verwijzingen naar drie handschriften die door de Bibliothèque nationale op het internet zijn gepubliceerd.
